Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile bankalar arasında imzalanan protokoller uyarınca emeklilere ödenen banka promosyonları, 3 yıllık (36 ay) maaş kalma taahhüdü karşılığında peşin olarak tahsis edilir. Ne var ki, taahhüt süresi devam ederken emeklinin vefat etmesi halinde, sözleşmenin hukuki niteliği, geride kalan dul eş ile yetim çocukların hakları ve bankaların iade talepleri ciddi ihtilaflara yol açmaktadır. Eşi vefat eden bir vatandaşın ölüm aylığına (dul aylığı) hak kazanması sürecinde, bankaların vefat eden kişinin promosyon borcunu yeni bağlanan dul aylığından re'sen kesmesi veya maaş hesabına bloke koyması, Türk Borçlar Kanunu ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na doğrudan aykırılık teşkil eder. Bu kapsamlı rehberde; vefat eden emeklinin promosyon taahhüdünün hukuki akıbeti, kıstelyevm esasına göre iade hesabı, dul aylığı hisse oranlarına göre yeni promosyon alma şartları ve banka blokelerine karşı izlenecek adli yollar tüm detaylarıyla incelenmektedir.

Yasal Çerçeve: TBK 513 ve 5510 Sayılı Kanun Kapsamında Promosyon Sözleşmesi

Emekli ile banka arasında tanzim edilen promosyon sözleşmesi, şahsa bağlı (kişiye sıkı sıkıya bağlı) edimleri içeren özel bir bankacılık sözleşmesidir. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 513. maddesi uyarınca, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça, vekâlet veya şahsi edim içeren sözleşmeler taraflardan birinin ölümü ile kendiliğinden sona erer. Dolayısıyla, emeklinin ölümüyle birlikte 3 yıllık maaş bulundurma taahhüdü hukuken infisah eder (sona erer).

Bununla birlikte, 5510 Sayılı Kanun'un 34. maddesi, sigortalının vefatı halinde geride kalan hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanmasını hükme bağlar. Ölüm aylığı, ölen sigortalının şahsından bağımsız olarak hak sahiplerine kanun tarafından tanınmış müstakil bir sosyal güvenlik hakkıdır. Bu nedenle dul kalan eş, vefat eden eşinin taraf olduğu promosyon sözleşmesinin doğrudan bir tarafı haline gelmez.

Uygulamada bankaların en sık yaptığı usulsüzlük, vefat eden emeklinin kalan taahhüt süresine ait promosyon tutarını, geride kalan eşin yeni bağlanan dul aylığından tek taraflı mahsup etmesi veya dul aylığı hesabına bloke koymasıdır. Oysa 5510 Sayılı Kanun'un 93. maddesi amir hüküm içermektedir:

"Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerine göre takip ve tahsili gereken alacakları ile nafaka borçları dışında, haczedilemez, takas ve mahsup edilemez."

Ayrıca 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 82. maddesi de sosyal güvenlik gelirlerinin korunmasını teminat altına alır. Bankanın, vefat eden eşin kıstelyevm promosyon alacağını tahsil edebilmesinin tek meşru yolu, tereke (miras) hukuku çerçevesinde mirasçılara resmi başvuru yapması veya mirası reddetmemiş mirasçılar aleyhine genel hükümlere göre icra takibi başlatmasıdır. Dul aylığından doğrudan kesinti yapılması açık bir mevzuat ihlalidir.

Matematiksel İade Simülasyonu: Kıstelyevm Formülü ve Ceza İddiaları

Bankalar, promosyonu 36 aylık sürenin başında peşin olarak ödedikleri için, vefat tarihinden sözleşmenin bitim tarihine kadar olan sürenin bedelini "kıstelyevm" (gün/ay hesabı) yöntemiyle geri isteme hakkına sahiptir. Ancak burada kritik bir ayrım vardır: Bankalar asla cayma bedeli, erken fesih cezası, faiz veya tazminat talep edemez. Yalnızca fiilen maaş yatmayan kalan ayların ana para payı talep edilebilir.

Kıstelyevm iade hesaplama formülü şu şekildedir:

Aylık Promosyon Payı = Toplam Alınan Promosyon Tutarı / 36 Ay
İade Edilecek Azami Tutar = Aylık Promosyon Payı × (36 - Maaş Alınan Fiili Ay Sayısı)

Aşağıda iki farklı gerçekçi finansal simülasyon üzerinden hesaplama adımları gösterilmiştir:

Simülasyon 1: 24.000 TL Promosyon Alan Emeklinin 14. Ayda Vefatı

  • Taahhüt Başlangıcı: 1 Ocak 2025 | Peşin Ödenen Promosyon: 24.000 TL
  • Vefat Tarihi: 1 Mart 2026 (14 ay maaş alınmıştır)
  • Kalan Taahhüt Süresi: 36 - 14 = 22 Ay
  • Aylık Promosyon Birim Değeri: 24.000 TL / 36 = 666,66 TL
  • Bankanın Terekeye Rücu Edebileceği Tutar: 22 × 666,66 TL = 14.666,52 TL

Simülasyon 2: 18.000 TL Promosyon Alan Emeklinin 8. Ayda Vefatı

  • Taahhüt Başlangıcı: 1 Temmuz 2025 | Peşin Ödenen Promosyon: 18.000 TL
  • Vefat Tarihi: 1 Mart 2026 (8 ay maaş alınmıştır)
  • Kalan Taahhüt Süresi: 36 - 8 = 28 Ay
  • Aylık Promosyon Birim Değeri: 18.000 TL / 36 = 500,00 TL
  • Bankanın Terekeye Rücu Edebileceği Tutar: 28 × 500,00 TL = 14.000,00 TL

Bu tutarlar geride kalan eşin dul aylığından re'sen tahsil edilemez. Emeklilerimiz sitemizdeki Promosyon Ceza ve İade Hesaplama Robotu aracılığıyla kendi kalan günlerini kuruşu kuruşuna hesaplayabilirler.

Dul Aylığı Hisse Oranlarına Göre 2026 Promosyon Karşılaştırma Matrisi

Eşi vefat eden vatandaş, vefat eden sigortalının dosyasından dul aylığı bağlattığında, artık kendisi bağımsız bir SGK hak sahibi ve emekli statüsündedir. Bu sıfatla, maaşını taşıdığı veya bağlattığı bankadan kendi adına yeni bir 3 yıllık promosyon alma hakkı doğar. Dul aylıkları vefat edenin kök maaşı üzerinden hisse oranlarına göre (%50 veya %75) bağlandığından, bankaların promosyon baremleri de bağlanan net aylık tutarına göre şekillenir.

Aşağıdaki anlamsal tabloda, 2026 yılı SGK kök maaşları, dul aylığı hisse oranları ve bankaların güncel emekli promosyonu taban-tavan dağılımı gösterilmektedir:

Hak Sahipliği Durumu (Hisse) Vefat Edenin SGK Maaşı Eşe Bağlanan Net Dul Aylığı 2026 Taban Promosyon 2026 Tavan Promosyon
%75 Pay (Çocuk Yok, Tek Hak Sahibi Eş) 25.000 TL 18.750 TL 12.000 TL 18.000 TL
%50 Pay (Çocuk Var, Eş + Çocuk Hisseli) 25.000 TL 12.500 TL 8.000 TL 12.500 TL
%75 Pay (Çocuk Yok, Tek Hak Sahibi Eş) 35.000 TL 26.250 TL 15.000 TL 24.000 TL
%50 Pay (Çocuk Var, Eş + Çocuk Hisseli) 35.000 TL 17.500 TL 12.000 TL 18.000 TL
%75 Pay (Çocuk Yok, Tek Hak Sahibi Eş) 45.000 TL 33.750 TL 18.000 TL 28.000 TL

Adım Adım E-Devlet ve SGK Ölüm Aylığı Bağlatma ve Banka Geçiş Krokisi

Dul aylığı bağlatma ve akabinde en yüksek promosyonu sorunsuz şekilde tahsil etme süreci 5 temel adımdan oluşmaktadır:

  1. Adım 1: e-Devlet Üzerinden Ölüm Aylığı Başvurusu: Nüfus müdürlüğünden ölüm tescil işlemi tamamlandıktan sonra e-Devlet SGK Ölüm Yardımı ve Dul/Yetim Aylığı Talebi ekranına giriş yapılır. 4/A (SSK), 4/B (Bağ-Kur) veya 4/C (Emekli Sandığı) dosyası seçilerek başvuru formu doldurulur.
  2. Adım 2: Tercih Edilen Banka ve Şubenin Belirlenmesi: Başvuru formundaki "Aylığın Ödeneceği Banka/Şube" kısmına, vefat eden eşin borçlu olduğu banka yerine, en yüksek promosyonu veren ve müşteri memnuniyeti yüksek farklı bir kamu veya özel banka seçilebilir. Böylece vefat eden eşin bankasının olası hukuka aykırı bloke girişimleri en baştan bertaraf edilir.
  3. Adım 3: SGK Tahsis Numarası ve İlk Maaşın Hesaba Geçmesi: SGK İl/İlçe Müdürlüğü dosyayı inceleyerek hak sahipliği oranını belirler ve aylık bağlama kararını tescil eder. İlk maaş birikmiş farklarla birlikte seçilen banka şubesine aktarılır.
  4. Adım 4: Yeni Promosyon Taahhütnamesinin İmzalanması: İlk maaş hesaba yattığı gün, bankanın mobil uygulaması üzerinden veya şubeye bizzat gidilerek "Dul/Ölüm Aylığı Promosyon Başvurusu" yapılır. 3 yıllık taahhütname onaylandığında promosyon tutarı en geç 3 iş günü içinde hesaba peşin yatar.
  5. Adım 5: Vefat Eden Eşin Bankasından Gelen Taleplerin Yönetimi: Eski banka telefonla veya SMS ile kalan kıstelyevm iadesini talep ederse, asla yeni dul aylığı hesabınızın IBAN'ını vermeyiniz. Talebin resmi yazıyla bildirilmesini isteyiniz. Detaylar için emekli hakları rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.

Bankaya Verilecek Haksız Kesinti ve Bloke İptal Dilekçesi (Resmi Taslak)

Eğer vefat eden eşin bankası, kullanılmayan promosyon bakiyesini gerekçe göstererek dul aylığınıza bloke koymuşsa veya ilk yatan maaşınızdan izinsiz kesinti yapmışsa, aşağıdaki resmi ihtar ve başvuru metnini banka şubesine vererek ıslak imzalı/kaşeli "alındı" nüshasını saklayınız:

[İLGİLİ BANKA ADI] GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
[ŞUBE ADI] ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ KANALIYLA

TALEPTE BULUNAN: [Adınız Soyadınız] (T.C. Kimlik No: [TC Numaranız])
ADRES: [İkametgah Adresiniz]
TELEFON: [Telefon Numaranız]
VEFAT EDEN EŞ: [Vefat Eden Eşin Adı Soyadı] (T.C. Kimlik No: [Eşinizin TC'si])
KONU: Dul Aylığıma Hukuka Aykırı Olarak Konulan Blokenin Kaldırılması ve Yapılan Kesintinin İadesi Talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Bankanızın [Müşteri/Hesap No] numaralı emekli maaş müşterisi olan eşim [Eşinizin Adı], [Vefat Tarihi] tarihinde vefat etmiştir. Vefat olayı sonrasında tarafıma Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 5510 Sayılı Kanun'un 34. maddesi uyarınca müstakil hak sahibi sıfatıyla "Ölüm Aylığı (Dul Aylığı)" bağlanmış olup [IBAN No] no'lu hesabıma intikal etmektedir.

2. Ancak bankanız, merhum eşimin hayattayken aldığı 3 yıllık promosyon taahhüdünün kalan süresini (kıstelyevm bedelini) bahane ederek, şahsıma ait dul aylığı hesabına bloke koymuş / maaşımdan [Kesilen Tutar] TL tutarında re'sen kesinti yapmıştır.

3. 5510 Sayılı Kanun'un 93. maddesi açık ve kesindir: Emekli, dul ve yetim aylıkları nafaka ve SGK prim alacakları dışında haczedilemez, takas veya mahsup edilemez. Merhum eşimin promosyon sözleşmesi TBK 513 uyarınca vefat ile son bulmuştur. Varsa kıstelyevm alacağı ancak tereke borcu niteliğindedir ve dul aylığımdan doğrudan kesilemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/13-1980 E., 2021/829 K. sayılı emsal kararı gereği bankanın tek taraflı mahsup yetkisi bulunmamaktadır.

SONUÇ VE İSTEM:
Yukarıda arz edilen yasal gerekçelerle; dul aylığı hesabım üzerindeki tüm blokelerin derhal kaldırılmasını, hesabımdan kesilen [Kesilen Tutar] TL'nin ivedilikle hesabıma iadesini, aksi halde Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Tüketici Hakem Heyeti ve Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde tüm yasal haklarımı kullanacağımı ihtaren bildiririm. [Tarih]

[Adınız Soyadınız]
İmza

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve BDDK Emsal İçtihatları

Yargıtay yerleşik içtihatlarında, bankaların emekli ve dul aylığı hesapları üzerindeki müdahalelerini kesin bir dille sınırlandırmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/13-1980 Esas, 2021/829 Karar sayılı ilamında şu temel ilkeler vurgulanmıştır:

  • Emekli maaşı ve dul-yetim aylığı alan tüketicilerin hesaplarına, daha önce sözleşmeyle verilmiş genel nitelikteki muvafakatnamelere dayanılarak bloke konulamaz ve takas-mahsup uygulanamaz.
  • Vefat eden kişinin borçları şahsi nitelikte olup, ölüm aylığı bağlanan mirasçıların bu aylıkları doğrudan haciz veya kesinti konusu yapılamaz.
  • Bankanın kıstelyevm promosyon iadesi için hak sahibine noter kanalıyla veya yazılı bildirimde bulunarak tereke tasfiyesi talep etmesi gerekir; hesaba el koyması "haksız şart" ve tüketici aleyhine dürüstlük kuralına aykırılık oluşturur.

BDDK'nın Finansal Tüketici Hakları Tebliği de bankaların tüketicinin açık ve güncel rızası olmadan sosyal güvenlik ödemelerinden kesinti yapmasını idari para cezası yaptırımına bağlamıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim vefat etti, aldığı banka promosyonunu bankaya geri ödemek zorunda mıyım?

Vefat eden emeklinin fiilen yaşamadığı ve maaş almadığı kalan aylara ait peşin ödenen promosyon tutarı miras hukukuna göre terekenin borcudur. Mirasçılar mirası reddetmemişse bu kalan ana parayı bankaya iade etmekle yükümlüdür. Ancak banka bu parayı yeni bağlanan dul aylığınızdan rızanız olmadan doğrudan kesemez.

Dul aylığı bağlandı, kendi adıma sıfırdan banka promosyonu alabilir miyim?

Evet. Dul aylığı bağlanan eş, SGK nezdinde müstakil bir gelir sahibi olur. Maaşının yattığı bankaya veya maaşını taşıyacağı yeni bir bankaya 3 yıllık taahhüt vererek, bağlanan dul aylığı tutarına karşılık gelen promosyonu peşin olarak kendi adına tahsil eder.

Eşimin bankası promosyon iadesi için dul maaşıma bloke koydu, ne yapmalıyım?

Bu işlem 5510 Sayılı Kanun'un 93. maddesine aykırıdır. Yukarıdaki itiraz dilekçesini doldurarak banka şubesine veriniz. Banka 3 iş günü içinde blokeyi kaldırmazsa, e-Devlet üzerinden Türkiye Bankalar Birliği Bireysel Müşteri Hakem Heyetine ve BDDK'ya online şikayette bulunarak blokenin ivedilikle kaldırılmasını sağlayabilirsiniz.

Eşimin vefatı nedeniyle bankaya cayma bedeli veya faiz öder miyim?

Kesinlikle hayır. Türk Borçlar Kanunu Madde 513 uyarınca vefat mücbir sebep niteliğinde olup sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir. Banka sadece peşin ödediği promosyonun kullanılmayan kalan günlerine (kıstelyevm) ait ana para tutarını isteyebilir; cayma bedeli, erken kapatma cezası veya faiz talep edemez.

Dul aylığı alan eş aynı zamanda kendi emekli maaşını da alıyorsa promosyon durumu nasıl olur?

Eğer eş hem kendi emekli maaşını hem de vefat eden eşinden dul aylığı alıyorsa, iki ayrı maaş dosyası bulunmaktadır. Hak sahibi her iki maaşını aynı bankada birleştirerek toplam tutar üzerinden en üst baremden tek bir promosyon alabileceği gibi; iki maaşı farklı bankalara taşıyarak iki ayrı promosyon da alabilir.